Majdanpek i brdo koga više nema, 1957. godina – centar i započeti radovi na Južnom Reviru

Specifična panorama Majdanpeka odvajkada je bila osobenost ovoga mesta. Kao mali broj naselja u Srbiji, ova varoš iznikla iz rude danas je ušuškana među šumovita, visoka brda, gotovo sa svih strana. Zapravo, Majdanpek je bio sa svih strana okružen brdima do pre nešto više od pola veka, kada je jedno od niza brda, koja su činila prsten oko Majdanpeka, počelo da nestaje.

Reč je o Južnom Reviru, najvećem i najstarijem porfirskom ležištu bakra u majdanpečkom rudnom polju, na čijem se mestu danas nalazi veliko veštačko udubljenje na čijem dnu leži jezero. Ovaj neobičan krajolik retko kog putnika iz pravca Beograda ostavlja ravnodušnim. Međutim, na mestu duboke rupe, eliptičnog oblika, približne dužine po većoj osi od 2450 metara i po manjoj do 1600 metara, nekada je stajalo brdo Švajc sa vrhom od 663 metra nadmorske visine, čime je bilo više od Avale i Fruške gore.

Razlog njegovog nestajanja upravo je bio i razlog nastanka samog grada, a to je rudarstvo. Prve rezerve rude bakra utvrđene su krajem 1953. godine i tada su iznosile 85 miliona tona rude sa prosečnim sadržajem bakra od 0,83%. Na osnovu njih, uz pretpostavku daljeg istraživanja, Savezno izvršno veće FNRJ donelo je 16.4.1954. godine Rešenje o osnivanju preduzeća Rudnika bakra Majdanpek.

Tri godine kasnije, u julu 1957. godine, odobrena su sredstva za izgradnju Rudnika, a tada su počeli i prvi radovi, odnosno pripremanje prve etaže za površinski kop Južni Revir i terena za izgradnju primarnog drobljenja. Krajem 1958. godine, na koti +620 metara brda Švajc, počeli su prvi radovi na jalovini, a za te poslove u Majdanpek su stigla četiri kamiona marke EUKLID.

Brdo u nestajanju omogućilo je da prve tone koncentrata bakra budu isporučene 25.6.1961. u Bor, kada je i svečano obeležen početak proizvodnje u Rudniku bakra Majdanpek. Istog dana u borskoj Topionici izlivene su prve anode od majdanpečkog koncentrata. Bili su to prelomni trenuci u istoriji Majdanpeka u 20. veku, ali i brda Švajc.

Za razliku od grada koji je tada naglo rastao, brdo je ubrzano nestajalo. Nakon više od pola veka, brdo Švajc ostalo je samo da živi na starim fotografijama. Na mestu ovoga brda, nekada visokog 663 metra, za 50 godina iskopano je više od 331 108 859 tona rude bakra. Najniža tačka do koje se stiglo na kopu iznosila je 120,4 metra.

Profesor istorije Miloš Petrović, proveo je detinjstvo u Donjem Milanovcu. Srednju školu završio je u Požarevcu a Filozovski fakultet u Beogradu. Trenutno je na masteru. Pored obaveza na fakultetu, volontirao je u Klubu saradnika Narodnog muzeja, Pedagoškom muzeju i Muzeju vazduhoplovstva u Beogradu. Uređuje FaceBook stranicu „Upoznajte Borski okrug“, piše za Portal mladih kao i za časopise kulturno-istorijskog karaktera.