Potopljena crkva Sv.Nikole na Porečkom ostrvu, fotografisano 60-ih godina prošlog veka, pre izgradnje hidroelektrane Đerdap

Nekadašnja crkva Sv. Nikole na ostrvu Poreč, koje je potopljeno pre nešto manje od pola veka, kraj Donjeg Milanovca, bila je podignuta 1730. godine, o čemu govore podaci egzarha beogradskog mitropolita Maksima Ratkovića iz 1733. godine. Ovo potvrđuju i drugi izvori, te se ovaj podatak smatra nespornim. Međutim, ona je u više navrata i stradala, pa se mogu naći i podaci njenog obnavljanja.

Crkva je zidana kamenom i opekom, u obliku jednobrodne građevine. Bila je jednostavna u svom osnovnom obliku, karakterističnom za crkvenu arhitekturu 18. veka u Južnoj Ugarskoj. Na zapadnoj strani crkve nalazio se otvoreni trem kroz koji se ulazilo u pripratu. Tri polukružna luka odvajala su pripratu od naosa. Naos je bio dug i prostran, odvojen od oltarske apside zidanim ikonostasom.

Dužina cele građevine iznosila je 27 metara, a širina 10 metara. Crkva je bila zasvedena poluobličastim svodom i bila je pokrivena dvoslivnim krovom. Krovni pokrivač bio je od šnidre. Trem je bio otvoren sa tri polukružna otvora između kojih su bila četiri zidana stupca – dva centralna i dva bočna. Dužina trema bila je 4,4 metra, a širina 10 metara. U donjim delovima stupci su imali stope, a u gornjim kapitele od kamena u obliku bogato profilisane horizontalne trake

Nad tremom se uzdizao visoki dvospratni zvonik. Na prvom spratu, sa severne i južne strane, nalazio se po jedan prozor, a na zapadnoj strani bila je bogato dekorisana fasada. Sa istočne bila su vrata koja su iz priprate vodila stepeništem na zvonik. Zapadna fasada bila je bogato dekorisana, podeljena sa tri horizontalna venca u dva polja. Nad prvim vencem bili su dekorativni elementi u obliku topovskih cevi od sivozelenog peščara. Preko cele zapadne strane išla je profilisana traka u obliku jednostavno oblikovanog meandra. U drugom polju su, takođe, bili ukrasi u obliku nešto gušćih meandara, a u sredini otvor u obliku sedmokrake zvezde.

Zvonik je bio ukrašen vertikalnim plitkim lizenama koje su naglašavale vertikalu zvonika. Dok je priprata bila duga 4,6, a široka 7,8 metara. Na sevenoj i južnoj strani nalazio se po jedan prozor, dok su se zapadno i istočno od prozora nalazili akustični lončići u zidu. Naos je bio dug 10,75, a širok 7,75 metara.

Kada je reč o živopisu, on je bio znatno oštećen u poslednjim decenijama postojanja ove crkve. Ipak, zahvaljujući nekim potpisima slikara i živopisaca koji su se bili očuvali do polovine prošlog veka, znalo se da je crkva u više navrata bila živopisana. Jedan takav potpis govorio je i o živopisanju 1818. godine. Zahvaljujući dokumentu iz 1886. godine, koji je govorio o živopisanju Porečke crkve, sačuvan je opis ikonostasa, te je poznato da su se na njemu nalazili sveti Jovan Bogoslov, Bogorodica, Isus i sveti Stevan arhiđakon, sveti Nikola, sveti Sava, sveti Đurađ i ostali hrišćanski sveci. U apsidi, u niši na severnoj strani bila je sačuvana bojena površina veličine oko 25 centimetara, tamno plavo obojena sa ostacima slova i godina, na osnovu kojih se moglo zaključiti da je za živopis zaslužan Arsenije Jakšić iz Bele Crkve.

Severozapadno od crkve nalazio se grob Atanasija Čarapića, koga su Turci ubili 1810. godine. Dok su se zapadno od crkve nekada nalazile trospratne kule koje su motrile plovidbu Đerdapom, tada znatno zahtevniju, usled drugačijeg krajolika od današnjeg, o čemu je na stranici Upoznajte Borski okrug pisano u više navrata.

Danas je ovaj hram ostao samo u sećanju starijih Donjomilanovčana i u knjigama istorijskog karaktera. Svaki trag njegovog postojanja, kao i samog ostrva, prekrili su dunavski talasi.

Profesor istorije Miloš Petrović, proveo je detinjstvo u Donjem Milanovcu. Srednju školu završio je u Požarevcu a Filozovski fakultet u Beogradu. Trenutno je na masteru. Pored obaveza na fakultetu, volontirao je u Klubu saradnika Narodnog muzeja, Pedagoškom muzeju i Muzeju vazduhoplovstva u Beogradu. Uređuje FaceBook stranicu „Upoznajte Borski okrug“, piše za Portal mladih kao i za časopise kulturno-istorijskog karaktera.